نداشتن آرام و قرار و تمرکز، پر جنب و جوش بودن و به قول معروف از ديوار راست بالا رفتن از جمله مشخصه هاي يک دانش آموز بيش فعال است. دانش آموزي که ناخواسته با داشتن اين اختلال، از فعاليت بيش از حدي برخوردار است اغلب از سوي ديگران به ويژه خانواده و معلم خود سرزنش و تحقير مي شود و از طرف ديگر با بازيگوشي و شيطنت بسيار همه را عاصي مي کند.در اين ميان مهم ترين عاملي که مي تواند ياري دهنده دانش آموزان بيش فعال باشد، اطلاع رساني صحيح و مداخله به موقع براي برطرف کردن اين نقيصه است؛ مشکلي که اگر به رفع آن توجه نشود، صدمه جبران ناپذيري بر دانش آموز بيش فعال وارد خواهد کرد.
نشانه هاي رفتاري:
انجمن روانپزشكي آمريكا ۱۴ ويژگي را به عنوان نشانه هاي اختلال بيش فعالي برشمرده است. حداقل بايد هشت مورد از اين ويژگي ها به مدت حداقل شش ماه در كودك مشاهده شود تا به طور قطعي وجود اختلال مذكور مورد تأييد قرار گيرد.
۱ـ تكان خوردن در سرجا و در اغلب موارد بازي با دست و پا
۲ـ بي تابي كردن و بي قراري در مواجهه با محرك هاي بيروني
۴ـ پاسخگويي به سؤالات، قبل از كامل شدن آنها
۵ـ عدم رعايت نوبت در جريان بازي، يا موقعيت هاي گروهي
۶ـ به پايان نرساندن كارهاي خواسته شده و پيروي نكردن از دستورالعمل
۷ـ توجه نكردن به درست انجام دادن تكاليف و بازي
۸ـ ناتمام رها كردن يك فعاليت و پرداختن به فعاليت ديگر
۹ـ نداشتن آرامش هنگام بازي در اكثر اوقات
۱۰ـ صحبت كردن بيش از اندازه
۱۱ـ قطع صحبت يا فعاليت ديگران در اغلب موارد
۱۲ـ گوش نكردن به صحبت هاي ديگران
۱۳ـ گم كردن وسايل و ملزومات مورد استفاده در مدرسه
۱۴ـ پرداختن به امور فيزيكي خطرناك بدون در نظر گرفتن عواقب آن
علت هاي عمده ايجاد اختلال بيش فعالي و نقص توجه:
علت هاي ايجاد اختلال بيش فعالي و كم توجهي هنوز به طور قطعي مشخص نيست اما عوامل ژنتيك، عوامل عصب شناختي و عصبي ـ شيميايي، سم هاي محيطي، عوامل مربوط به تغذيه، عوامل روانشناختي (تعامل طبيعت ـ تربيت) و نوع رفتار والدين از جمله علل احتمالي اين اختلال است.
روش هاي درمان:
اگرچه در حال حاضر درمان قطعي براي اين اختلال مذكور مشخص نشده اما مي توان با مراجعه به تيم هاي روانپزشكان و روانشناسان كه با بهره مندي از روش هاي دارودرماني، رفتاردرماني و اصلاح شناختي رفتاري به بهبود رفتارهاي اجتماعي، تحصيلي و روابط خانوادگي كودك و نوجوان مي پردازند كمك شايان توجهي به ارتقاي مهارت هاي زندگي آنان كرد.
براي درمان اين مشکل اوليا و معلمان بايد درباره چگونگي رفتار با اين گروه از دانش آموزان اطلاعات کافي داشته باشند. ضمن اين که ممکن است کودک تحت دارو درماني يا روان درماني قرار گيرد. معلمان بايد با شناسايي به موقع دانش آموزان بيش فعال آن ها را به مشاوران مدارس يا هسته هاي مشاوره ارجاع دهند تا تحت درمان قرار گيرند. اگر بيش فعالي در سنين بالاتر درمان نشود ممکن است فعاليت بيش از حد فرد کاهش يابد اما نقص تمرکز هم چنان تداوم داشته باشد. دانش آموزان بيش فعال به علت نداشتن دقت لازم دچار افت تحصيلي مي شوند .معلمان بايد با اين دانش آموزان مهربان و صبور باشند، آن ها را به رسميت بشناسند، در فعاليت هاي مشارکتي آن ها را نيز شرکت دهند و براي انتقال مطالب درسي از وسايل کمک آموزشي و بازي استفاده کنند. ارائه تکاليف کمتر به دانش آموزان بيش فعال ضروري مي باشد و توضيح مطالب درسي به آن ها بايد شفاف تر و گام به گام ارائه شود ضمن اين که تعامل اولياي دانش آموزان بيش فعال با مدرسه به پيشرفت تحصيلي آن ها کمک مي کند. خانواده دانش آموز بيش فعال بايد با وي با مهرباني رفتار کنند و از مقايسه و سرزنش کردن فرزند خود به طور جدي خودداري کنند و با مراجعه به مشاور يا پزشک در صورت نياز راهکار مناسبي براي درمان اين اختلال به کار بگيرند. انجام فعاليت هاي ورزشي به ويژه شنا، دوچرخه سواري و دويدن براي دانش آموزان بيش فعال بسيار مؤثر مي باشد و خوردن مواد غذايي حاوي امگا۳ براي اين افراد بسيار مفيد است هم چنين آن ها بايد از خوردن مواد غذايي شيرين به جز عسل خودداري کنند. مواد تند و ترش تحريک پذيري دانش آموزان بيش فعال را افزايش مي دهد بنابراين مصرف اين مواد نيز بايد کاهش يابد. ضمن اين که مواد حاوي رنگ مصنوعي براي اين افراد مضر است. پژوهش ها نشان مي دهد نور مهتابي براي کودکان بيش فعال مضر است. بنابراين بهتر است براي حفظ سلامت اين کودکان از مهتابي براي روشنايي منزل استفاده نشود. والدين دانش آموز بيش فعال، نبايد از داشتن چنين فرزندي نگران باشند و به تنبيه و تحقير اقدام کنند بلکه با همکاري با مربيان مدرسه و استفاده از توانمندي مشاوران، آگاهي خود را نسبت به اين اختلال افزايش دهند و به روش علمي براي درمان آن اقدام کنند.
انتظار می رود معلمان عزیز مقطع ابتدایی با توجه به مطالب فوق در جلسات معلم با اولیاء موارد را متذکر شوند. با این عمل می توان با ایجاد یک تعامل دوطرفه از بروز مشکلات بعدی جلوگیری کرد.
منابع:
- خراسان شمالي - مورخ یکشنبه 1389/09/07 -شماره انتشار 17709
- روانشناسي تربيتي تحقيق، تدريس، يادگيري، تأليف دكتر ريچارد پارسونوز، دكتر استفن هينسون، دكتر ديبورا ساردو براون ترجمه دكتر حسن اسدزاده، حسين اسكندري
- اختلال نارسايي توجه، فزون جنبشي. ويژگي ها، ارزيابي و درمان، نوشته دكتر حميد عليزاده
- بيش فعالي، كمك به كودكان و نوجوانان حواس پرت و بي قرار، نوشته پاتريشيا الف.كويين و جوديت ام.استرن، ترجمه دكتر حميد عليزاده
- اصلاح رفتار كودكان، يودا گلاس، ترجمه سياوش جمالفر
از اسکندر پرسیدند چرا معلم را از پدر بیشتر احترام می کنی ؟